Ψηφιακό ραδιόφωνο DAB/DAB+: Τι είναι και πώς λειτουργεί

Το ραδιόφωνο αλλάζει. Μετά από δεκαετίες στα FM, η Ευρώπη περνά σταδιακά στο ψηφιακό επίγειο ραδιόφωνο DAB+, με καθαρότερο ήχο, περισσότερους σταθμούς και λιγότερη ενέργεια ανά πρόγραμμα. Σε αυτό το άρθρο εξηγούμε τι είναι, πώς λειτουργεί και τι χρειάζεται για να το ακούσετε.

Τι είναι το DAB και το DAB+

Το DAB (Digital Audio Broadcasting) είναι πρότυπο ψηφιακής επίγειας ραδιοφωνικής εκπομπής. Αναπτύχθηκε στην Ευρώπη από τα τέλη της δεκαετίας του 1980, στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος Eureka 147, και τυποποιήθηκε από το ETSI.

Το DAB+ είναι η εξέλιξή του. Χρησιμοποιεί την ίδια μετάδοση, αλλά πιο σύγχρονη κωδικοποίηση ήχου. Έτσι χωρούν περίπου διπλάσιοι σταθμοί στο ίδιο φάσμα, με ίση ή καλύτερη ποιότητα. Σήμερα σχεδόν όλα τα νέα δίκτυα στην Ευρώπη εκπέμπουν σε DAB+.

Σε αντίθεση με το διαδικτυακό ραδιόφωνο, το DAB+ δεν χρειάζεται σύνδεση στο ίντερνετ ούτε συνδρομή. Όπως και στο FM, ο δέκτης πιάνει το σήμα απευθείας από τον πομπό, δωρεάν.

Πώς λειτουργεί

Η μεγαλύτερη διαφορά από το FM είναι ότι ένας πομπός DAB δεν εκπέμπει έναν σταθμό, αλλά μια «δέσμη» σταθμών. Αυτή η δέσμη λέγεται πολυπλεξία ή multiplex (ή απλώς mux).

Ένα multiplex καταλαμβάνει ένα κανάλι εύρους 1.536 MHz, που στην πράξη μαζί με το περιθώριο προστασίας πιάνει περίπου 1.7 MHz. Η χωρητικότητά του είναι περίπου 1 Mbit/s ωφέλιμων δεδομένων, και μοιράζεται στους σταθμούς που φιλοξενεί. Με DAB+ ένα multiplex χωράει συνήθως 15 έως 18 σταθμούς, ανάλογα με την ποιότητα που δίνεται σε καθέναν.

Για τη μετάδοση χρησιμοποιείται η διαμόρφωση COFDM. Το σήμα σπάει σε 1.536 μικρές φέρουσες, που η καθεμία μεταφέρει ένα κομμάτι των δεδομένων, με ισχυρή διόρθωση σφαλμάτων. Έτσι ο δέκτης αντέχει στις ανακλάσεις από κτίρια και βουνά, που στο FM προκαλούν θόρυβο και «κοψίματα».

Η ίδια ιδιότητα επιτρέπει τα δίκτυα μίας συχνότητας (SFN). Όλοι οι πομποί μιας περιοχής εκπέμπουν το ίδιο multiplex στην ίδια συχνότητα, συγχρονισμένοι με GPS, και τα σήματά τους αλληλοσυμπληρώνονται αντί να αλληλοενοχλούνται. Στο αυτοκίνητο, αυτό σημαίνει ότι ο σταθμός δεν αλλάζει συχνότητα καθώς ταξιδεύετε από πόλη σε πόλη.

Μαζί με τον ήχο μεταδίδονται και δεδομένα: το όνομα του σταθμού, κείμενο που κυλάει (DLS) με τον τίτλο του τραγουδιού, και εικόνες ή εξώφυλλα δίσκων (SlideShow). Τον σταθμό τον διαλέγετε από λίστα με ονόματα, όχι από συχνότητες.

Η ζώνη συχνοτήτων Band III

Το DAB εκπέμπει στην Ευρώπη στη ζώνη VHF Band III, από 174 έως 230 MHz. Σύμφωνα με την EBU, είναι η μόνη ζώνη που διατίθεται σήμερα για υπηρεσίες DAB. Παλιότερα χρησιμοποιούνταν και η ζώνη L (περίπου 1.5 GHz), αλλά έχει εγκαταλειφθεί.

Τα 56 MHz της ζώνης χωρίζονται σε οκτώ τηλεοπτικά κανάλια των 7 MHz, από το 5 έως το 12. Κάθε κανάλι χωράει τέσσερα μπλοκ DAB των 1.7 MHz, με τα γράμματα A έως D. Έτσι προκύπτουν οι γνωστοί κωδικοί των multiplex, όπως 5A ή 12C. Κάποιες χώρες, όπως η Νορβηγία και η Δανία, χρησιμοποιούν και το κανάλι 13 (230–240 MHz), με έξι μπλοκ, 13A έως 13F.

Κανάλια και μπλοκ DAB στη ζώνη Band III

Εικόνα 1: Τα κανάλια της Band III και τα μπλοκ DAB A–D. Πηγή: EBU, Band III in Europe.

Κανάλι VHFΣυχνότητες (MHz)Μπλοκ DAB
5174–1815A, 5B, 5C, 5D
6181–1886A, 6B, 6C, 6D
7188–1957A, 7B, 7C, 7D
8195–2028A, 8B, 8C, 8D
9202–2099A, 9B, 9C, 9D
10209–21610A, 10B, 10C, 10D (+10N)
11216–22311A, 11B, 11C, 11D (+11N)
12223–23012A, 12B, 12C, 12D (+12N)

Η χρήση της ζώνης ορίζεται από τη Συμφωνία της Γενεύης του 2006 (GE06) της ITU. Το σχέδιο έδινε σε κάθε χώρα, κατά μέσο όρο, τρία εθνικά multiplex DAB και ένα τηλεοπτικό DVB-T, συν συχνότητες για τοπικές υπηρεσίες. Η συμφωνία επιτρέπει τη μετατροπή των θέσεων DVB-T σε DAB.

Αυτό ακριβώς έκαναν πολλές χώρες. Σήμερα μόνο μία ευρωπαϊκή χώρα εκπέμπει ακόμα τηλεόραση στην Band III, δίπλα στο DAB. Για τον ίδιο λόγο οι τηλεοπτικές κεραίες στις ταράτσες είναι πλέον σχεδιασμένες μόνο για UHF και δεν πιάνουν DAB. Επιπλέον, μία χώρα (η Νορβηγία) έχει κλείσει εντελώς το εθνικό FM και βασίζεται πλήρως στο DAB.

Σε πολλές χώρες η Band III μοιράζεται και με άλλες υπηρεσίες: άμυνα, ασύρματα μικρόφωνα (PMSE), συσκευές μικρής εμβέλειας, ιδιωτικά κινητά δίκτυα και αεροναυτικές επικοινωνίες.

DAB και DAB+: ποια είναι η διαφορά

Η μετάδοση είναι ίδια. Αυτό που αλλάζει είναι ο τρόπος που «συμπιέζεται» ο ήχος και η προστασία από σφάλματα.

DABDAB+
Κωδικοποίηση ήχουMPEG-1 Audio Layer II (MP2)HE-AAC v2
Τυπικός ρυθμός ανά σταθμό128–192 kbit/s48–96 kbit/s
Σταθμοί ανά multiplexπερίπου 6–9περίπου 15–18
Επιπλέον διόρθωση σφαλμάτωνΌχιΝαι (Reed–Solomon)
Συμπεριφορά σε αδύναμο σήμαακούγεται με παραμορφώσεις και τριξίματακαθαρός ήχος μέχρι πιο κάτω, μετά σιωπή

Το σημαντικό για τον αγοραστή: ένας δέκτης DAB+ πιάνει και DAB, αλλά ένας παλιός δέκτης μόνο DAB δεν πιάνει DAB+. Επειδή σχεδόν όλοι οι σταθμοί σήμερα εκπέμπουν σε DAB+, αγοράζουμε μόνο συσκευές με την ένδειξη DAB+ ή το λογότυπο «Digital Radio» της WorldDAB.

Πλεονεκτήματα και περιορισμοί έναντι του FM

Το DAB+ υπερέχει σε σχεδόν όλα, αλλά αλλάζει τον τρόπο που συμπεριφέρεται το σήμα στην άκρη της κάλυψης.

Πλεονεκτήματα

  • Καθαρός ήχος χωρίς θόρυβο. Δεν υπάρχει σφύριγμα ούτε παρεμβολές από γειτονικούς σταθμούς.
  • Περισσότεροι σταθμοί. Ένα μόνο μπλοκ 1.7 MHz χωράει όσους σταθμούς χρειάζονται δεκάδες συχνότητες FM.
  • Ένας σταθμός σε όλη τη χώρα. Χάρη στο SFN δεν χρειάζεται αναζήτηση καθώς οδηγείτε.
  • Επιλογή με όνομα και επιπλέον πληροφορίες στην οθόνη, όπως τίτλοι τραγουδιών και εικόνες.
  • Χαμηλότερο κόστος και κατανάλωση ενέργειας ανά σταθμό για τον ραδιοφωνικό φορέα, αφού ένας πομπός εξυπηρετεί πολλούς σταθμούς.
  • Δωρεάν λήψη, χωρίς κατανάλωση δεδομένων κινητού και χωρίς εξάρτηση από το ίντερνετ.

Περιορισμοί

  • Φαινόμενο «γκρεμού» (cliff effect). Στο FM το αδύναμο σήμα ακούγεται με θόρυβο. Στο DAB+ ο ήχος μένει άψογος και ξαφνικά διακόπτεται.
  • Η κάλυψη εξαρτάται από το δίκτυο. Εκεί όπου δεν έχουν στηθεί ακόμα πομποί, δεν υπάρχει σήμα καθόλου.
  • Μικρή καθυστέρηση έναντι του FM, συνήθως 1–3 δευτερόλεπτα, λόγω κωδικοποίησης.
  • Χρειάζεται νέος δέκτης. Τα παλιά ραδιόφωνα FM δεν μπορούν να αναβαθμιστούν.

Το DAB+ στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα το DAB+ το εκπέμπει σήμερα η ΕΡΤ. Σύμφωνα με ανακοίνωση της ΕΡΤ (17/9/2026), η κάλυψη φτάνει περίπου στο 80% της ελληνικής επικράτειας και το δίκτυο βρίσκεται σε διαρκή αναβάθμιση.

  • Σταθμοί:
    • ΕΡΤnews Radio
    • Δεύτερο Πρόγραμμα
    • Τρίτο Πρόγραμμα
    • Kosmos
    • ΕΡΑ Σπορ
    • Η Φωνή της Ελλάδας
    • Zeppelin
    • ΕΡΤ3 (Θεσσαλονίκη)
  • Συχνότητα DAB+: Μπλοκ 12C (227.360 MHz).

Σημαντικό: Λόγω της αναβάθμισης του δικτύου, η ΕΡΤ αναφέρει ότι σε ορισμένους δέκτες ίσως χρειαστεί νέα αναζήτηση και αποθήκευση των σταθμών. Αν κάποιος σταθμός σταματήσει να ακούγεται, κάντε πλήρη σάρωση (full scan) από το μενού του δέκτη.

Η ΕΡΤ ανακοίνωσε επίσης ότι σύντομα οι δέκτες θα εμφανίζουν στην οθόνη τους και τους τίτλους ειδήσεων του ΕΡΤnews Radio.

Ιδιαίτερα σημαντικό είναι το αυτοκίνητο. Από το 2020, ο Ευρωπαϊκός Κώδικας Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών (EECC) υποχρεώνει τα ραδιόφωνα των καινούριων αυτοκινήτων στην ΕΕ να λαμβάνουν ψηφιακό επίγειο ραδιόφωνο. Έτσι τα περισσότερα καινούρια αυτοκίνητα πιάνουν ήδη DAB+.

Λήψη στην πράξη

Το DAB+ θέλει κεραία για VHF Band III. Η κεραία που χρησιμοποιείτε για την ψηφιακή τηλεόραση (UHF) δεν αρκεί.

Στο σπίτι

  • Σε καλή κάλυψη, η τηλεσκοπική κεραία του ραδιοφώνου αρκεί. Κρατήστε την κατακόρυφη και τοποθετήστε το ραδιόφωνο κοντά σε παράθυρο.
  • Σε ασθενέστερη κάλυψη χρειάζεται εξωτερική κεραία DAB, συνήθως κατακόρυφο δίπολο ή Yagi Band III. Το DAB εκπέμπεται συνήθως με κατακόρυφη πόλωση, άρα και η Yagi τοποθετείται κατακόρυφα, στραμμένη προς τον πομπό.
  • Σε πολυκατοικίες, το σήμα DAB μπορεί να ενωθεί με το UHF στο ίδιο ομοαξονικό, με μίκτη VHF/UHF και ενισχυτή που περνάει την Band III. Πολλοί ενισχυτές και φίλτρα που είναι μόνο UHF κόβουν το VHF, γι' αυτό χρειάζεται έλεγχος των προδιαγραφών.

Στο αυτοκίνητο

  • Τα καινούρια αυτοκίνητα έχουν συνήθως εργοστασιακό δέκτη DAB+ και κεραία.
  • Σε παλιότερα αυτοκίνητα υπάρχουν δύο λύσεις. Η πρώτη είναι νέο ραδιόφωνο με DAB+. Η δεύτερη είναι εξωτερικός αντάπτορας DAB+, που στέλνει τον ήχο στο υπάρχον ραδιόφωνο μέσω FM, AUX ή Bluetooth.
  • Η κεραία είναι κρίσιμη. Μια ενεργή (ενισχυμένη) κεραία παρμπρίζ θέλει σωστή γείωση στο μεταλλικό σώμα του αυτοκινήτου. Οι αθερμικές και οι μεταλλικές μεμβράνες στα τζάμια εξασθενούν το σήμα.
  • Αν η κεραία είναι συνδυασμένη FM/DAB, χρειάζεται διαχωριστής (splitter) για να φτάνει σωστά το σήμα σε κάθε δέκτη.

Συμβουλή: Πιο αξιόπιστο μέτρο από τις «γραμμές» του σήματος είναι η ένδειξη ποιότητας (SNR ή BER) στο μενού του δέκτη. Αν η ποιότητα είναι οριακή, μικρή μετακίνηση ή αλλαγή πόλωσης της κεραίας κάνει συχνά μεγάλη διαφορά.

Κεραίες DAB από την KOSMOSAT

  • FAGOR DAB-131: πανκατευθυντική κεραία ψηφιακού ραδιοφώνου DAB από αλουμίνιο, για ατομική ή κεντρική λήψη, 193–230 MHz, κατακόρυφη πόλωση.
  • TRIAX UFO 170: ενεργή πανκατευθυντική κεραία για FM, DAB/Band III και UHF, χωρίς ανάγκη στόχευσης.

Συμπέρασμα

Το DAB+ δεν είναι πια πειραματική τεχνολογία. Στην Ευρώπη είναι το βασικό ψηφιακό επίγειο ραδιόφωνο, και στην Ελλάδα το δίκτυο της ΕΡΤ επεκτείνεται συνεχώς. Για να το ακούσετε χρειάζεστε δύο πράγματα: έναν δέκτη με την ένδειξη DAB+ και μια κεραία κατάλληλη για VHF Band III. Η σωστή εγκατάσταση της κεραίας κάνει τη διαφορά ανάμεσα σε σταθερή λήψη και διακοπές.

Πηγές